محمد تقي جعفري
299
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
كه فقط قانون علمى است كه احتياج به كليت دارد ، نه هر مسئله و ديدگاه علمى ما مىتوانيم قرار گرفتن ذهن را در برابر يك موضوع در جريان علمى بدين ترتيب توضيح بدهيم . 1 - آمادگى ذهن به دريافت موضوع به انگيزگى عواملى كه در مبحث يكم توضيح دادهايم . براى اين آمادگى بايستى شرايط ضرورى ذهن و موانعى را كه ممكن است از برقرار گشتن ارتباط ميان ذهن و موضوع جلوگيرى كند ، در نظر گرفت . بعنوان مثال : اگر ذهن يك بررسى كننده ، موضوعى را كه مىخواهد مورد شناخت علمى قرار بدهد ، قابل وصول علمى نمىداند ، اين طرز تلقى در بارهء موضوع ، مانعى است ذهنى كه سطح ذهن بررسى كننده را اشغال نموده است و چاره اى جز اين وجود ندارد كه نخست اين مانع بايد بر طرف شود . چنان كه براى بوجود آمدن اشتياق و ارادهء دريافت علمى موضوع ، بطور قطع انگيزهء منطقى ضرورت دارد و بدون آن انگيزه ارتباط ميان ذهن و موضوع سطحى بوده ، محصولى جز خيال و پندار و بازيگريهاى بىاساس ذهن نتيجه نخواهد داد . 2 - در استمرار لحظات ارتباط ، همواره نوعى فعاليت ذهنى ضمنى صورت مىگيرد كه ممكن است بررسىكننده به هيچ وجه متوجه آن فعاليت نباشد . اين فعاليت را مىتوانيم قضيه سازى اصطلاح نمائيم - مثلا در امتداد ارتباط براى بررسى در بارهء يك جاندار با دهها پديده و حركات و روابط روبرو مىشويم كه هريك از آنها در مجراى اصول و قوانينى معين بجريان مىفتند . مانند اين كه منظور ما از تحقيق جاندارى كه مورد بررسى ما است ، فقط از نظر بازتاب عضوى آن در برابر حرارت است ، در مسير بدست آوردن اين منظور سرعت و كندى حركات حيوان را مىبينيم ، باضافهء اين كه حركت سريع را از حركت كند تشخيص مىدهيم ، ضمناً علت آن دو نوع حركت را هم درك مىكنيم ، اگر چه هدف اصلى ما نه تشخيص نوع حركت است و نه درك علت